De zware aardbevingen in Friulië van 1976

fvg_ad smets_dias0040

De auto van oom Jacques Koninkx gaat net onder huuten stutbalken door

En alweer lig ik wakker en ben getuige van het ochtendgloren. Nog voor het echt licht is en de hemel nog amper minder donker, start er een ver gepiep, nauwelijks waarneembaar tussen het gekwaak van de kikkers en de bijna frivole uithalen van de nachtegaal.

Met een weinig modest crescendo is er evenwel harmonie tussen vogelgezang en het oplichten van de aarde. Oh, wat lijkt dit natuurfenomeen eigenlijk veel op de Bolero van Maurice Ravel, het ‘werk’ dat na 90 jaar auteursrechtelijke bescherming sinds 29 april 2016 van iedereen is.

Bijna net zo mooi en wellicht even bombastisch is dit natuurfenomeen dat zich iedere ochtend afspeelt en waarvan de fortissima een kleine 15 minuten aanhoudt. Terwijl ik wederom met volle teugen in bed lig te genieten, denk ik aan de natuur; hoe fantastisch alles is ontworpen, hoe ingenieus en minutieus op elkaar afgestemd. De natuur die voor het oprapen ligt en waarvan een mens ook ‘vrij’ kan genieten.

Maak ik plots in mijn mijmering de gedachtesprong naar de natuur die zich soms van een andere kant laat zien. Stormen, wateroverlast, bliksem en noem alle verdoemenis maar op. De angst en het verdriet die daarbij om de hoek komen kijken. En toen realiseerde ik mij dat het 6 mei is.

Nou enne?

De dag na 5 mei, BEVRIJDINGSDAG? De dag dat Pim is vermoord? Nee, deze keer niet over deze unieke man. Net als ons een italofiel die, vanuit zijn leuke huisje ‘Rocca Jacoba’ op 45 kilometer afstand van ons, wist te genieten van ‘ons’ gezamenlijke prachtige mooie stuk Italië, de regio Friuli Venezia Giulia.

Wat dan wel?

Veertig jaar geleden, op 6 mei 1976, werd dit onbekend stukje Italië getroffen door de eerste zware aardbeving (6,4) van dat jaar die bijna 1000 levens kostte. Op 11 en 15 september volgenden de andere aardbevingen van eveneens 6,1 respectievelijk 6,0. Een rampjaar…

En net zoals andere schokkende gebeurtenissen, denk aan Pim en inmiddels al weer vele andere gebeurtenissen zoals aan nine-eleven, houdt het antwoord op de vraag: ‘Wat deed jij om 21.00 uur op 6 mei 1976?’ vele Friulanen bezig.

Ter voorbereiding van dit artikel hebben wij in de afgelopen maanden regelmatig vrienden gevraagd naar hun verhaal en we mogen zeggen dat nu, veertig jaar later, echt iedereen zich deze schok als de dag van gisteren levendig weet te herinneren.

Massimo Pitton vertelt het aangrijpende verhaal over zijn herinnering:

6 maggio 1976 ore 21:00

“Fai veloce”, io (quasi 9 anni) dico a mio fratello (6 anni), “incomincia il film western del giovedì su Telecapodistria.” Papà e mamma tra la camera e il bagno, caldo, caldo, caldo, troppo caldo apriamo le finestre ore 21:00 sentiamo i cani abbaiare in modo insolito, una luce luminosa in cielo, comincia a tremare tutto ogni singolo oggetto, il lampadario di grandi dimensioni non si ferma più. All’epoca era scaltro veloce e condotto da un istinto di sopravvivenza e di grande paura mi getto fuori, a mezza via apro le braccia, un po’ per gioco un po’ per rimanere in equilibrio, manca la luce, il tremendo silenzio cala su tutti noi, le prime ipotesi, i primi comunicati……. accidenti son passati quarant’anni, non dimenticherò mai quella sera 6/5/1976 ore 21:00.”

En met hem vele andere vrienden

Of je Paolo Ferrin, Fabiola Tilatti, Ermenegildo Olivo, Adriano Malisani, Consuelo De Sabato en recentelijk ook Fabio Marchetti (burgemeester van Codroipo) of wie dan ook bevraagt naar hun ervaringen bij dé aardbeving, de verhalen beginnen allemaal met waar ze waren, wat ze op dat moment deden en wat er toen gebeurde.

De muren stortten in, het huis kraakte, het geweld, het ongeloof, de ellende, het verdriet. Bijna iedereen die wij spreken heeft wel een familielid en een vriend verloren. Duizend doden in één keer!

Villa Manin herinnert

In deze villa van de laatste heerser (Doge) van Venezia, werd recent de tentoonstelling ‘HERINNERINGEN aan de aardbeving: wat deed jij om 21:00?’, geopend. Wij mochten erbij zijn en hebben, na vele toespraken van hoogwaardigheidsbekleders (blablabla) en een erg aangrijpend verhaal van een man die nu in Canada woont maar in 1976 al zijn familieleden heeft verloren (bij zijn vertelling bengelden bij velen de tranen spontaan over de wangen), eens rustig en uitgebreid de tentoonstelling bekeken.

fvg_sjaak verweij_5969

Osoppo van de aardbodem verdwenen (foto van de tentoonstelling in Villa Manin)

Bijzonder aangrijpend om te zien wat er toen is gebeurd. Osoppo bijna helemaal van de aardbodem verdwenen. Gemona ingestort net als zoveel andere dorpen. Er zijn in verschillende paleiszalen van Villa Manin unieke films te zien die je doen geloven alsof dit ‘iets’ is van de oorlog, iets wat zich in een andere eeuw afspeelde. De toch al arme mensen (Friulië was echt een zeer arme regio) hadden alles verloren. De mensen die een paard of een ezel hadden overgehouden, waren nu rijk. Ze konden spullen opladen, als die al te redden waren tussen de puinhopen. Maar waarheen? Naar tentenkampen waar ze soms meer dan twee jaar leefden met hete zomers en koude winters met sneeuw.

Mijn persoonlijke herinnering aan deze grote aardbeving

Nee, ik was er niet bij. Ik was wel in Friulië in 1977, de zomer na de grote ramp. Ik had erover gelezen en vroeg aan mijn ouders om de terugreis van Rimini naar Nederland gedeeltelijk door het getroffen gebied te rijden. Dus bij Latisana van de autobaan af en dan over gewone wegen via San Daniele (bekend van de tongstrelende prosciuto) en Spilimbergo naar Gemona (stad van de grappa) en Osoppo.

Wat wij hebben gezien, dus één jaar na dato, is onbeschrijflijk. De puinhopen, de volledig weggeslagen dorpen, de enorme kaalslag. Omdat het een lange en vermoeiende reis was aangezien de wegen ook niet makkelijk te berijden waren, hebben we in een dorpje gepauzeerd. Even iets drinken of een ijsje eten. De straat bestond zeker voor 60% uit ingestorte huizen. Het restaurantje / café zag er uit alsof het ‘open’ was, dus wij erheen. We openden de deur die in de voorgevel zat en toen we binnen waren, stonden we evenzeer weer in de openlucht. Provisorisch waren wat tafeltjes en stoeltjes neergezet onder de delen van de vloer van de eerste verdieping die waren blijven hangen. De mensen waren blij dat we wat kwamen drinken. We keken vanuit onze stoel helemaal door het kapotte pand naar huizen die aan het hofje aan de achterkant van het café grensden. Het was gênant om te kijken en ons als ramptoerist te gedragen, hetgeen we niet wilden en toch waren. Sluiten we onze ogen en kijken niet of kijken we gewoon en delen onze afschuw en medeleven met deze mensen?

Het bed zweefde gedeeltelijk boven de afgrond

De barman vroeg of we de achterkant (wat er van over was) wilden zien. Dus wij met hem tien meter meegelopen tot aan de rand van wat vroeger de achterkant was. Met goed zicht op het gehele hofje.

Ik zag op de eerste verdieping van een aangrenzend huis, waarvan nog een klein gedeelte de vloer in tact was een eenpersoons bed staan dat gedeeltelijk boven de afgrond zweefde. Een kruis aan de muur, een pop op een schap wat had standgehouden. De tweede verdieping was ingestort en had de rest van die kamer meegenomen in de val. Hier waren absoluut doden gevallen. Ik kon mijn ogen er niet van afhouden, ik zag de beelden zowat voor me en voelde een groot verdriet.

De man sprak geen Duits en wij geen Italiaans maar wat hij vertelde deed hij met een apathisch gezicht. Mijn idee was dat hij nog steeds in shock was. De verdrietige, zelfs lege ogen staken schril af bij een voorzichtige glimlach die hij trachtte tevoorschijn te toveren, waarmee hij wilde aangeven dat het leven verder gaat.

We waren stil in de auto en konden alleen maar zuchten en ‘oh’ zeggen. Afschuwelijk, waar is de autobaan? Zo snel mogelijk doorrijden, we hadden genoeg gezien! Maar de lege velden waar ooit dorpen waren duurden voort, tot aan de grens met Oostenrijk. Tot op de Plöckenpass was het kommer en kwel.

Waarom zou je het zelf willen ervaren?

Een aardbeving verwoest en toch intrigeerde mij dat natuurgeweld enorm ondanks alles wat ik had gezien, of wellicht juist wel daardoor. Ik was jong en heb toen wel eens gezegd dat ik er best wel eens eentje wilde voelen. “Om te weten wat het eigenlijk is, echter dan wel zonder schade, gewonden en doden”, gaf ik onwetend aan. De aardbeving van 18 februari 1970 om 23:41 uur in Roermond had ik niet gevoeld, ik ben er doorheen geslapen. De rest van mijn familie had het wel gevoeld en sprak er altijd over. Ik kon niet delen in hun ervaring.

Helaas zat ik midden op de breuklijn van de aardbeving van 1992 te Roermond, met 5,9 op de schaal van Richter de krachtigste ooit gemeten in Nederland. Ik deel nu een beetje in de ervaringen van mijn Italiaanse vrienden al kan ik er in het Italiaans niet goed over praten. Ik zit nog niet in het gekwalificeerde stadium van Italiaanse taalvaardigheid om die emoties zonder gestuntel te verhalen. Ik ben wel van mening dat de emoties voor een klein deel overeenkomen.

Echter, memorerende de schade die wij in Nederland hadden (77 miljoen Euro) staat dit bedrag totaal niet in verhouding met die door de beving van Friuli (18,5 miljard). Ik wil de betroffen mensen die echt huis en haard verloren hebben, niet beledigen door te praten over onze schadebedragen.

Los van de herinneringen van alle gedupeerden en mensen die de aardbeving hebben meegemaakt, betalen alle Italianen tot op de dag van vandaag nog mee aan de wederopbouw die sinds 1976 betaald wordt door de opbrengsten aan de bezinepomp. Te weten 5,11 eurocent per liter.

Naschrift: wil je mijn persoonlijke optekening lezen bij de zware aardbeving van 1992 in Roermond lezen, klik dan hier

Naschrift: de foto’s zijn gedigitaliseerde dia’s, diverse vanuit een rijdende auto gemaakt.

Naschrift: lees ook ons verhaal op voor het gratis digi magazine il Tramonto over de aardbeving, klik hier.

2 comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *